சுவாமி தயானந்த சரஸ்வதி தனது ‘சத்யார்த்த பிரகாசம்’ நூலில் குறிப்பிட்டவை:

1. போரிடத் துணிந்த அரசர்களைத் தடுத்த அர்ச்சகர்கள்:

முகமது கஜினி சோம்நாத் கோவிலைத் தாக்க பெரும் படையுடன் வந்தபோது, அங்கிருந்த அரசர்களும் வீரர்களும் கோவிலைக் காக்க ஆயுதம் ஏந்திப் போரிடத் தயாராகினர். ஆனால், அங்கிருந்த அர்ச்சகர்கள் (பூசாரிகள்) அவர்களைத் தடுத்து நிறுத்தினர்.

அர்ச்சகர்கள் அரசர்களிடம், “நீங்கள் யாரும் ஆயுதம் ஏந்திப் போரிடத் தேவையில்லை; கஜினிக்கு எதிராகக் கத்தி எடுக்க வேண்டாம். சோம்நாத் மகாதேவன் (சிவன்) மீது எங்களுக்கு முழு நம்பிக்கை இருக்கிறது. கஜினி கோவிலுக்குள் நுழைந்த உடனே, சிவனின் நெற்றிக்கண் திறந்து கஜினியின் படைகள் அனைத்தும் குருடாகிவிடும் அல்லது சாம்பலாகிவிடும்” என்று கூறி வீரர்களைப் போரிட விடாமல் தடுத்தனர்.

2. அர்ச்சகர்களின் மூடநம்பிக்கையும், மந்திர வழிபாடும்:

கஜினியின் படைகள் கோவிலை நெருங்கியபோதும், அர்ச்சகர்கள் போருக்கான எந்த ஆயத்தங்களையும் செய்யவில்லை. மாறாக, தங்களின் மூடநம்பிக்கையால் வெறும் மந்திரங்களை ஓதிக்கொண்டும், “ஹர ஹர மகாதேவ்” என்று முழக்கமிட்டுக் கொண்டும், பூஜைகள் மற்றும் சடங்குகளில் மட்டுமே கவனம் செலுத்திக் கொண்டு இருந்தனர். சிவனே நேரடியாக வந்து தங்களைக் காப்பார் என்று குருட்டுத்தனமாக நம்பினர்.

3. விளைந்த பேராபத்து:

அர்ச்சகர்களின் இந்தத் தவறான வழிகாட்டுதலால், போரிடத் தகுதியிருந்தும் அரசர்களும் வீரர்களும் சும்மா இருக்க வேண்டியதாயிற்று. இதன் விளைவாக, முகமது கஜினி எந்தவொரு பெரிய எதிர்ப்பும் இன்றி கோவிலுக்குள் மிக எளிதாக நுழைந்தான். அங்கிருந்த விலைமதிப்பற்ற தங்க, வைர நகைகளையும், கோடிக்கணக்கான செல்வங்களையும் கொள்ளையடித்ததோடு, சோம்நாத் லிங்கத்தையும் உடைத்துச் சேதப்படுத்தினான். அர்ச்சகர்களையும், அங்கிருந்த மற்றவர்களையும் கொன்று குவித்தான்.

இதன் மூலம் சுவாமி தயானந்த சரஸ்வதி உணர்த்திய பாடம்:

சுவாமி தயானந்த சரஸ்வதி இந்த வரலாற்றுச் சம்பவத்தை மேற்கோள் காட்டி இந்து சமூகத்திற்கு சில முக்கிய உண்மைகளைப் புரிய வைக்க முயன்றார்:

• செயலற்ற பக்தி வீணானது: வெறும் சடங்குகளையும், மூடநம்பிக்கைகளையும் நம்பி, ஆபத்து வரும்போது தன் கைகளால் உழைக்காமலும் போரிடாமலும் இருப்பவர்களைக் கடவுள் வந்து காப்பாற்ற மாட்டார்.
• பௌதீக பலத்தின் முக்கியத்துவம்: ஆன்மீகம் என்பது மனிதனைச் சோம்பேறியாக்குவது அல்ல. எதிரிகளை எதிர்கொள்ளத் தேவையான பௌதீக பலமும், ஆயுத பலமும், வீரமும் ஒரு நாட்டிற்கு எவ்வளவு முக்கியம் என்பதை சோம்நாத் வீழ்ச்சி உணர்த்துகிறது.
• போலி மதகுருமார்களின் பேராபத்து: மதத்தின் பெயரால் மூடநம்பிக்கைகளைப் பரப்பும் போலி அர்ச்சகர்களின் பேச்சைக் கேட்பது, ஒரு நாட்டிற்கும் சமூகத்திற்கும் எவ்வளவு பெரிய பேரழிவை ஏற்படுத்தும் என்பதற்கு இந்தச் சம்பவமே சாட்சி என்று அவர் கடுமையாகச் சாடினார்.